TÜRKİYE’DE KÜLTÜR EKONOMİSİNİN BOYUTLARI

2020’DE TAVAK VAKFI’NIN YENİ VERİLERİ

Türkiye’de kültür (kreatif) sektörünün ulusal ekonomi içindeki büyüklüğü, başka bir deyişle, ülkede üretilen mal ve hizmet toplamı anlamına gelen ulusal gelir içinde kültürün payının saptanması yönünde bir girişime, bugüne kadar ne resmi kuruluşlar ne de akademik çevre tarafından yapılmış çalışmalara rastlanmıştır.

2011 YILINDA TÜRKİYE’DE KÜLTÜR EKONOMİSİ

Bu anlamda Türkiye-Avrupa Eğitim ve Bilimsel Araştırmalar Vakfı tarafından bir ilk gerçekleştirilerek harcamalara göre ulusal gelir formatından yola çıkılarak kültür sektörünün büyüklüğü hesaplanmıştır ve dolar kuru ile büyüklüğü tahmin edilerek 2011 yılı için Türkiye ulusal geliri içindeki yeri konusunda bir yorum yapılmıştır. 2011 yılı araştırmasında kültür ekonomisi 46,1 milyar $ olarak hesaplanmış ve bu değerin ulusal gelirdeki oranın da %6 tespit edilmiştir.

2014-2015 YILLARINDA TÜRKİYE’DE KÜLTÜR EKONOMİSİ

2014 yılına ait kültür ekonomisinin boyutlarının ele alındığı çalışmada ise 2011 yılında hesaplamaya katılan 11 ana endüstri alanında 47 sektöre spor ve gastronomi ekonomileri alanlarında 6 sektör daha eklenmiştir. Yeni eklenen sektörlerle birlikte 2014 yılı kültür ekonomisi 57,13 milyar $ (9,39 milyar $ eklenen sektörler) hesaplanmıştır. 2011-2014 yılları arasında %30,2 oranında artan dolar kuru ve 2011 yılından sonra azalan büyüme oranlarına rağmen genel ekonomi içerisindeki yerini korumuş ve hatta Türk Lirasının değer kaybını dikkate aldığımızda hacmini büyütmüştür. 2015 yılına baktığımızda ise toplam kültür ekonomisi 2014 yılında 124,96 milyar TL’den 125,07 milyar TL’ye yükseldiğini görmekteyiz. Ancak 2014 yılına göre GSYİH’nın %11,7 artması ve Türk Lirasının %24 değer kaybı nedeniyle kültür ekonomisinin GSYİH daki payı %6,4 olmuştur.

KÜLTÜR HARCAMALARININ KONUMU

Kültür harcamalarının, oradan da ulusal gelir içindeki payının bulunmasında, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından üretilen ve yılda 3 aylık periyotlarla açıklanan ulusal gelir serileri esas alınmıştır. TÜİK, ulusal geliri, “üretime” göre ve “harcamalara” göre iki biçimde tahmin etmektedir. Harcamalara göre ulusal gelirde hesaplamalar aşağıdaki gibidir:

özel tüketim+Devlet tüketimi+yatırımlar+stok +net mal ve hizmet ihracatı

 Bu formül üstünden yaptığımız hesaplamalar, 2015 için 47,64 milyar dolarlık bir kültürel mal ve hizmet üretimi-tüketimi olduğunu ortaya koymuştur. Buda GSYİH’nin %6,4 ‘lük bir kısmına denk gelmektedir.

Hesaplamaya konu olan alt başlıklar ve bulunan ekonomik büyüklüklere göre 47,64 milyar dolarlık kültürel mal ve hizmet dağılımı aşağıda belirtildiği şekilde tahmin edilmektedir.

Bu da Türkiye’de 2015 yılında kültür harcamalarının 129,53 Milyar TL’ye ve 47,67 Milyar $ civarında olduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda kültür harcamalarının 2015 yılının 717,64 Milyar $ değerinde olan GSYİH’nın %6,4’üne karşılık gelmektedir.

2018 YILINDA TÜRKİYE’DE KÜLTÜR EKONOMİSİ

PROF.DR.FARUK ŞEN’İN DEĞERLENDİRMESİ

Türkiye’de Kültür Ekonomisi’ni 2011 ve 2018 yılları arasında karşılaştırdığımız zaman, %28 oranında artıp, 167 milyar TL’ye erişirken Dolar bazında ancak 34,79 milyar $’a düşmüştür. Buna göre 2015’te kültür ekonomisi, 47,64 milyar $ olarak ortaya çıkmış ve GSMH’nın %6,4’nü oluştururken 2018 yılının sonunda ciddi bir küçülme ile karşı karşıya kalmış, Dolar bazında kültür ekonomisi 34,79 milyar $’a düşmüştür. Bu Türkiye’de kültür ekonomisi harcamalarının bir yerde artarken, diğer taraftan Dolar’a karşı Türk Lirası’nın değer kaybetmesi açısından kötü bir görünüm içerisine girmiştir.2018 yılında Türkiye’de kültür ekonomisi GSMH’nın %4,5’nu oluşturarak 2015 yılına göre milli gelire oranı %1,9 daralmıştır. Bu tespitleri TAVAK Vakfı 2018 yılı için ortaya çıkarmıştır.

2019 YILINDA HANEHALKI EĞLENCE VE KÜLTÜR HARCAMALARI

2019 yılında fert başına kültür – eğlence harcaması yıllık ortalama 916 TL (161$) olarak gerçekleşirken, Türkiye’de 2015 yılında 14,48 milyar $ (39,11 TL) olan hanehalkı eğlence ve kültür harcaması 13,23 milyar $’a (75,14 TL) geriledi. Hanehalkının eğlence ve kültür harcamalar 2019 yılında TL bazında 2015 yılına göre %40’lık artış sağlarken dolar bazında ise son 4 yılda olduğu gibi düşüşünü sürdürmüştür. Koronavirüs’ün Mart ayı itibariyle yıkıcı bir etki de bulunduğu kültür ekonomisinde hanehalkı harcamaları sektörün %45’ten fazlasını oluşturuyordu. Yılın II. çeyreğinde sokağa çıkma kısıtlamaları ve pandemi süreci nedeniyle kayıp geçti. III. Çeyreğin sonunda tam olarak yeniden hareketlenme görülüyor.

2019 YILINDA SPOR EKONOMİSİ

2019 yılında maç günü gelirleri, yayıncılık, sponsorluk ve transfer gelirleri ile 1 milyar $’lık büyüklüğe yaklaşan Türkiye’de futbol ekonomisi, Avrupa’nın 6. büyük futbol ekonomisine sahiptir.  2020 yılında Koronavirüs’ün sektöre getirdiği kayıp şimdiden 1 milyar TL’nin üstüne çıktı. Seyirci gelirlerini kaybeden kulüpler, diğer ticari gelirlerinde de azalma yaşamaktadır. Türkiye spor ekonomisi 2019 yılında 1,8 milyar $’lık büyüyen bir endüstri konumundaydı.

KÜLTÜR HİZMETLERİ İHRACATI

146 ülkede 700 milyondan fazla seyirciye ulaşan Türk dizi – film endüstrisi ABD yapımı dizi ve filmlerden sonra dünyada en fazla ilgi gören yapımlardan oldu. 2019 yılında dizi ihracatı 500 milyon $ (2,84 milyar TL) katkı sağladı. Dokumacılıktan çiniye, ahşap işçiliğinden cam sanatına kadar birçok alanda Türk kültürünün izlerini taşıyan el sanatları ürünlerinin ihracatı düzenli artış gösteriyor. 2018 yılında 25 milyar TL ( 5,18 $)  TAVAK Vakfı’nın tespitlerine göre Türkiye 2019 yılında 5,5 milyar $ sınırını aşan kültür malları ve hizmet ihracatına pandemi sürecinde düşüş göstermesi beklenen sektörlerden oldu.

REKLAMCILIK SEKTÖRÜ BÜYÜME KAYDETTİ

Türkiye’de toplam medya ve reklam yatımları, bir önceki yıla göre yüzde 6,2 oranında büyüyerek, 11 milyar 49 milyon TL (1,98 $) oldu. Bununla birlikte medya yatırımları ise 2019 yılı sonunda, 2018 yılının aynı dönemine göre yüzde 5,6 oranında artarak, 8 milyar 839 milyon TL olarak gerçekleşti.

KAMUNUN KÜLTÜR YATIRIMLARI

Genel devlet harcamaları içindeki kültür harcamaları 2017’de bir önceki yıla göre yüzde 26,1 artarak 28,31 (5 milyar $) seviyesine ulaştı. Harcamaların yüzde 66,5’i merkezi yönetim bütçesinden, yüzde 33,5’i ise yerel yönetim bütçesinden gerçekleştirildi. 

GASTRONOMİ EKONOMİSİ

Türkiye’de yeme-içme sektörü (gastronomi ekonomisi) hanehalkı harcamaları ve turizmle birlikte 30 milyar $’a ulaştı. Kültürden oluşan gastronomi ekonomisinin ise 7,5 milyar $ olduğundan hareket ediyoruz. 2020 yılı için gastronomi ekonomi için %30-40 arasında bir daralma ile karşı karşıya kalabiliriz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir